مىگرفت . از جمله اقداماتى كه دولت عثمانى در اين زمان انجام داد ، اين بود كه در سال 1261 ه . ق ، حكومت عثمانى به امير مكه شريف محمد بن عون دستور داد با حجاج ايرانى رفتار مناسبى داشته باشند . در حكومت ناصرالدين شاه بسيارى از شاه‌زاده‌هاى قاجار و برخى صاحب‌منصبان به سفر حج رفتند كه عبد الكريم ميرزا از آن جمله بود . در سال 1263 ه . ق به دولت عثمانى اطلاع داده شد كه مادر شاه ايران ، مهد عليا و آصف‌الدوله قاجار قصد عزيمت به سفر حج دارند . محمد خان ، مصلحت گذار دولت ايران در اين تقرير آورده است : . . . بر مبناى روابط خوب و مصافت كامل بر اساس معاهده بين سلطنت سنيه عليه و دولت بهيه ايران و بر مبناى مقتضاى جمعيت اسلام در اثناى راه در حق ، مشار اليهما حرمت كامل و رعايت فائق و لازم اجرا شود . . . . يكى از همسران شاه نيز بعدها در سلطنت مظفرالدين شاه در سال 1323 ه . ق به سفر حج رفت . يكى از آثار مسافرت به حرمين شريفين ، برجاى ماندن سفرنامه‌هاى متعدد حج است . در همين دوره ، برخى دولت‌مردان ايران از عثمانى درخواست كردند تا با تعمير و تزيين قبور ائمه بقيع موافقت كند ، چنان‌كه وزير اعظم ناصرالدين شاه ، ميرزا علىاصغر خان ( م 1325 ه . ق ) خواست بقعه امام حسن مجتبى ( ع ) را بنا كند ، اما به او اجازه ندادند . « 1 » ه ) مظفرالدين شاه ( 1313 - 1324 ه . ق ) روابط ايران با حجاز در اين دوره چندان گسترده نبود ؛ زيرا مظفرالدين شاه ، فردى عليل و ناتوان بود و سه بار به بهانه معالجه به اروپا سفر كرد . افزون بر آن ،

--> ( 1 ) . تحفة العراقين و سعادة الدارين ، چاپ شده در مجموعه پنجاه سفرنامه حج قاجارى ، ج 5 ، ص 465 .